گذری بر چگونگی انتخاب نظام و دستگاه خط لور 1

بنابراین با توجه به آنچه که در ادامه خواهد آمد، بایسته می‌نمود که با گذر از فعالیت‌های انفرادی و حرکت به سمت فعالیت‌های گروهی، یک گروه کاری از علاقه‌مندانی که دانش و یا تجربه فعالیتی در این زمینه داشتند گرد هم آیند، تا با بررسی تجربه سایر ملل و اقوام و نیز فعالیت‌های که در زمینه ابداع رسم‌الخطی برای زبان‌‌های لری انجام گرفته، یک رسم‌الخط را که مختص خود لرها باشد و یادگیری آن برای هر شخصی در هر سنی با هر سطح سوادی آسان و سهل باشد، ابداع نمایند. سپس، به این امید که همه گیر شود و همه از آن استفاده کنند، زمان و انرژی خود را مصروف رفع ایرادات احتمالی، معرفی و گسترش این قرارداد نوشتاری کرده تا آن را به صورت پذیرفته شده در میان لرها جا بیاندازند.

برای رسیدن به این هدف ابتدا باید به بررسی رسم‌الخط‌های نزدیک و آشنا برای لرها و روند شکل گیری پرداخت و ایرادهایی را که به هر رسم‌الخط وارد است مورد توجه قرار داد. بنابراین در ادامه سرگذشت خط در زبان‌های دیگر را مورد بررسی قرار داده و از تجربیات آنان در این زمینه استفاده خواهیم نمود.

 

1.1.1       خط (نوشتار) :

«دبیره»  یا  «خَط»  هنر یا وسیله‌ای برای ثبت و نوشتن ذهنیات و تفکرات با استفاده از علائمی است که به چشم آشنا باشد و دیده شود. جاحظ می‌گوید: خط زبان دست است و حافظ افکار و آثار[1]. در واقع، بشر از زمانی که خواست آنچه را می‌اندیشد نقش کند، در حقیقت قدم به دنیای خط و نگارش نهاد.[2][3]

واژه خط واژه‌ای عربی است. واژه «دبیره» در پارسی میانه برای همین معنی به کار می‌رفته است. این واژه در پارسی باستان و در سنگ‌نوشته‌های هخامنشی به شکل «دیپی» آمده است.

1.1.2       تاریخچه و انواع نظام خط :

از نظر مراحل رشد و تکامل در طول کل تاریخ بشری می‌توان گفت که در قدیم یک سلسله اعمال و علایمی وجود داشت که تا حدی به حفظ خاطره‌ها و اموری که باید حفظ شوند، کمک می‌کرد، نظیر:  «چوب‌خط‌های» کوچک آلمانی‌های قدیم و یا «ریسمان‌های گره خورده» مردمان « پرو» از زمان  «اینکاها» و یا «گردن بندهای صدفی» قوم  «ایروکوا» به نام  «وامپون» و بالاخره «چوب‌خط‌های» استرالیایی‌ها.

1.1.2.1        خط اندیشه نگار: 1.1.2.1.1       خط اندیشه نگار تصویری:

«خط تصویری[4]» مرحله دوم از مراحل اساسی خط است. در این مرحله برای اظهار یک فکر، صورت آن را می‌کشیدند، مثلاً برای نوشتن یک حیوان، شکل آن را می‌کشیدند[5] شاید احتیاج به حفظ خاطره‌ها و ثبت اندیشه‌ها، نخستین محرک پیدایش خط در بین اقوام ابتدایی بوده ‌است. چرا که انسان اولیه برای حفظ اموری که می‌خواست سال‌های دراز باقی بماند، ابتدا به رسم شکل و صور آن‌ها پرداخت و تصویرهای واقعی را برای ارتباط کتبی ترسیم کرد و از این تصویر نگاری، خط تصویری آغاز شد. تعداد فراوان تصویرها و عدم امکان نقش کردن مسائل غیر فیزیکی همچون اندیشه‌ها، عواطف و احساسات، از کمبودهای این روش نگارش بود.

روش تصویر نگاری در ابتدا به رسم صورت اشیاء می‌پرداخت، اما بعدها کم کم این تصویرها شکل ساده‌تر و نمادین‌تری به خود گرفتند و برای مفاهیم عاطفی نیز، علائمی قراردادی وضع شد. بدین ترتیب، بشر توانست با تصویر اشیایی شبیه به اندیشه‌ها، به نمایش اندیشه نیز اقدام کند، مثلاً نقش «دو پا» نشانه راه رفتن و «چشم اشک آلود» نشانه اندوهگینی بود. این طریق نمایش اندیشه، در تاریخ خطوط،   «خط اندیشه[6]» نگار نام دارد. در دنیای قدیم چهار نوع خط اندیشه نگار  به شرح زیر وجود داشته است: 

أ‌)        خط گرجی

ب‌)   خط چینی

ت‌)   خط مصری

ث‌)   خط میخی

1.1.2.1.2      خط گرجی:

خط اصلی زبان گرجی به نام «مخدرولی[7]» یکی از قدیمی‌ترین سیستم‌های نوشتاری جهان است.. بر اساس روایات تاریخی که در کتاب باستانی «سرگذشت کارتی[8] آمده است، خط گرجی در دوره‌ی استقرار دولت گرجستان شرقی یا همان  «ایبریا»  در ۴ قرن پیش از میلاد حضرت عیسی (ع) اختراع شده است. گفته می‌شود که «پارناواز» اولین پادشاه «کارتیل» الفبا را اختراع کرده است.ولی با استناد به آثار مکتوب گرجی که در دست پژوهشگران قرار دارد، تاریخ موثق نوشتار گرجی به قرن ۴ میلادی باز می‌گردد.[9]

قدیمی‌ترین سنگ‌نبشته‌ی گرجی به وسیله «کوربو» باستان‌شناس ایتالیایی در فلسطین کشف شد و تاریخ کتابت آن در حدود سال ۴۳۳ میلادی تعیین گردیده است. در سرزمین گرجستان قدیمی‌ترین اثر خطی سنگ‌نبشته‌ای است که بر دیوار کلیسای «بولنیسی» واقع در جنوب گرجستان وجود دارد و تاریخ کتابت آن، سال ۴۹۲ میلادی تخمین زده شده است. باید در نظر داشت که در اکتشافات اخیر در ایالت  «کاختی» گرجستان اشیایی به دست آمده است که در حدود یک قرن پیش از میلاد حضرت عیسی (ع) بر روی آن‌ها جملات کوتاهی به زبان گرجی نوشته شده است.[10]

الفبای گرجی چه در قرون گذشته و چه در عصر حاضر تنها الفبایی است که توسط گرجی‌ها مورد استفاده قرار گرفته است؛ ولی حوزه استعمال آن در بعضی موارد از مرزهای گرجستان هم فراتر رفته ‌است. غیر از خود گرجی‌ها الفبای گرجی در قرون وسطی مورد استفاده بعضی از ساکنان شمال قفقاز نیز قرار گرفته ‌است. مثلاً در  «داغستان»،   «چچن» و  «اینگوشتیا»، سنگ مقبره‌ها و کتیبه‌های متعددی وجود دارد که به زبان گرجی نوشته شده است.[11]

1.1.2.1.3     خط چینی:

چینی‌ها ابتدا با رسم اشکالی آغاز به نگارش کردند. نارسایی علامات موجب شد که ایشان بعدها ترکیباتی بسازند و با آن ترکیبات به بیان اندیشه‌های خود بپردازند. این ترکیبات گرچه تصویر کننده اندیشه‌های آنان بود، ولی در انتقال مقاصد آن‌ها کاملاً موفق نبود. تا آنکه چینی‌ها با پدید آوردن علاماتی که بیشتر تکیه بر اصوات می‌کرد، به نوعی خط «صوت نگار» دست یافتند. این خط «صوت نگار» گرچه از حیث آنکه با زبان بستگی داشت و در مرحله‌ای جلوتر از خط قدیم بود، ولی از آنجا که هر حرف می‌توانست نمایشگر اصوات مختلف چندی باشد؛ دارای نقایص بسیاری بود. چینی‌ها برای رهایی از این نقص، یعنی نمایش معنی حقیقی هر علامت از علائمی «اندیشه نگار» به نام کلید استفاده کردند. هر کلید مبین یک نوع اندیشه بود. دانشوران چینی بعدها به یک نوع خط تندنویسی دست یافتند که بعدها نمونه خط ژاپنی شد.

1.1.2.1.4      خط هیروگلیف مصری:

خط «هیروگلیف» مصری، در ادامه خط اندیشه نگار، وارد عرصه نگارش شد. گستره انتشار آن بیشتر در مصر و در دست کاهنان بود. یونانیان این نام را بدان بخشیدند که در زبان یونانی به معنی «نوشته نشانه‌های مقدس» است، آن‌ها، این خط را اعجاب‌آور و پر از رمز و رازهای پنهانی کاهنان مصر می‌دانستند. سابقه خط هیروگلیف را تا هزاره چهارم پیش از میلاد نیز می‌توان پیش برد. خط هیروگلیف را معمولاً افقی و از راست به چپ می‌نوشتند، البته به ندرت از چپ به راست و گاهی نیز از بالا به پایین نوشته می‌شد. هیروگلیف، خط اندیشه نگار کامل نیست و در آن عناصر صوتی و الفبایی بیشتر وجود دارد. همچنین تصویر انسان‌ها و حیوانات در این خط احتمالاً مربوط به آغاز خط است.[12]

با پیدایش پاپیروس، خط هیروگلیف در مصر تحول می‌یابد و به سمت سادگی می‌گراید و خط «هیراتیک» [13] از آن پدید آمد که بعدها نیز با به هم ریختگی آن نوعی خط تندنویسی به نام خط «دموتیک» یا خط عامیانه به وجود ‌آمد. مرحله بعدی خط، خط میخی است.

1.1.2.1.5      خط میخی:

خط میخی[14]، اصلی اندیشه نگار داشت و در همه کشورهای آسیای غربی به کار می‌رفت. اکثر صاحب‌نظران خط و زبان‌های باستانی بر این باورند که منشأ پیدایش خط از غرب ایران یعنی جنوب بین‌النهرین و سرزمین  «سومر» بوده ‌است؛ و کهن‌ترین اقوامی که در بین‌النهرین خط میخی را به کار برده‌اند، «سومریان» هستند. سومریان چون مصری‌ها و چینی‌ها، از نخستین اقوامی هستند که تمایل به ضبط گفتار و اندیشه‌هایشان داشتند. کاتبان سومری با ابداع خط میخی تصویری جامعه بشری را از دوران مجهول و تاریک ماقبل تاریخ وارد مرحله تاریخی کردند. آن‌ها با ابداع خط میخی دوره‌ای را آغاز کردند که به عنوان «آغاز خط نویسی» شهرت دارد. گرچه پیدایش خط و کتابت نخستین بار در نیمه دوم هزاره چهارم پیش از میلاد، در جنوب بین‌النهرین و توسط کاتبان و دبیران سومری محقق شد، اما گسترش و تکامل آن به آغاز هزاره سوم پیش از میلاد برمی‌گردد. برخی حتی بر این نظرند که خط هیروگلیف مصری، همزمان و برگرفته از خط تصویری سومری به وجود آمده است.[15]

سومریان، کهن‌ترین ساکنان شناخته شده جنوب بین‌النهرین، قومی متمدن و پیشرفته بودند. آنان از نژاد «سامی» نبودند و با عنوان ساکنان غیر سامی بین‌النهرین از ایشان یاد می‌کنند. برخی این احتمال را می‌دهند که از کنار دریا به این منطقه مهاجرت کرده باشند. رد پای آن‌ها از اواخر هزاره چهارم پیش از میلاد در «میان‌رودان» دیده می‌شود.  علم نجوم، تقسیم ساعت به ۶۰ دقیقه و دقیقه به ۶۰ ثانیه، مسائل هندسی و اوزان، میراث‌های گران‌بهایی هستند که این قوم برای آشوری‌ها و بابلی‌ها بر جای گذاشتند. سومری‌ها چون پیوندی با همسایگانشان نداشتند از میان رفتند یا جذب اقوام سامی شدند.

خط میخی و خط هیروگلیف علاوه بر تفاوت‌های ظاهری، در ابزار و نحوه نوشتن نیز با هم تفاوت داشتند. خط هیروگلیف با قلم نی و مرکب بر روی پاپیروس نگاشته می‌شد، درحالی‌که برای نوشتن خطوط میخی نیاز به لوحه‌های گلی نرمی بود که با قلم چوبی بر آن می‌نگاشتند و سپس لوحه را می‌پختند. اولین یافته‌های نگارشی بشر که به صورت الواح گلین برجای مانده متعلق به تمدن‌های بین‌النهرین است.

همزمان با پیشرفت خط سعی دیگری نیز به عمل آمد و آن توسعه محل و مواد نوشتن بود. قبل از پیدایی کاغذ از سنگ و فلزات استفاده می‌کردند و غیر از سنگ و فلزات از پوست درختان و جانوران نیز استفاده می‌شد، ولی گرانی قیمت این دو پوست موجب شد که در مصرف آن اقتصاد بورزند و نتیجه این صرفه‌جویی اقتصادی، یکی فشردگی در نوشتن بود و دیگر استفاده از علائم اختصاری و همچنین تراش پوست و استفاده مجدد از آن بود.

1.1.2.1.6      خط میخی ایلامی[16]:

از خط میخی سومری نخستین خط «میخی ایلامی» منشعب می‌شود، که برای نگارش زبان ایلامی به کار می‌رود که جزو زبان‌های منفرد است. در واقع کمی بعد از پیدایش خط میخی تصویری سومری و بابلی، ساکنان منطقه شمالی دشت خوزستان و کوهپایه‌های زاگرس نوع دیگری از خط میخی تصویری را به کار بردند که به خط ما قبل عیلامی (پروتو عیلامی[17]) مشهور شد. پروفسور «والتر هینتس» می‌نویسد:

« ۳۰۰۰ سال قبل از میلاد وقتی که سومری‌ها خط تصویری را به عنوان بهترین وسیله برای مکاتبات خود اختراع کردند؛ این ابداع به سرعت به همسایگان عیلامی آن‌ها رسید. صرف نظر از اختلاف در جزئیات، تردید نباید کرد که خط تصویری عیلامی بر مبنای سرمشق سومری تدوین شده است. این خط به سرعت گسترش یافت و تقریباً همزمان در شمال شرق کاشان (میان تهران و اصفهان) و در شرق دور و جنوب در کرمان ظاهر شد.»

1.1.2.1.7      خط میخی اکدی[18]:

/ 5 نظر / 74 بازدید
حسین اسدالهی

سلام وب قشنگی داری منو با اسم وب سایت شخصی حسین اسدالهی لینک کن و بعد خبر بده تا لینکت کنم بدون نظر نری موفق باشی

پایگاه خبری معمولان سیتی

سلام خدمت شما دوست وهمشری عزیز خوشحال میشم باهم تبادل لینگ داشته باشیم ..اگر مایل بودید لینگ وبلاکتون رو در قسمت لینگ های هوشمند وب سایتم قرار بدید ممنون میشم /// موفق باشید

دنگ لرستان

باسلام خدمت برادرعزیزم احدرستگرفرد چندی پیرسم الخط لوری به دستم رسید که بسیار جالب بود ولی به عنوان یک لور زبان هرچد در حدی نیستم که بخواهم در مورد رسم الخط لور اظهار نظر منم ولی نکاتی به ذهنم امد که بد نیست ذکر کنم اول اینکه دررسم الخط مورد نظر با توجه به اینکه ما لور زبانها بین تلفظ حروفی مانند س ,ص ,ث و ت,ط وز,ظ,ض و...تفاوتی قائل نیستیم بهتر از یک نوع از این حروف ازاستفاده بشه2-دررسم الخط مورد نظر جای حرفی که مالوذ زبانها بین ،ق وخ مانند فقط تلفظ میکنیم خالی میباشد3-از حرف ضمه خبری نیست میتوانیم از همان حرف کسره وفتحه استفاده کنیم والبته با علامت (و)کوچک یاهمان ضمه بالای ان.امیدوارم بررسی کنید.باتشکر فراوان...

دنگ لرستان

دست شما درد نکنه برادر عزیز,میخوام خواهش کنم اگر امکانش هست فونت لور رو برام ارسال کنید,چندی پیش یکی از دوستان برام فونت لور را ارسال کرد ولی نصب نمیشد وبرای پیداکردن فونت لور توی سایتهای زیادی به جستجوپرداختم که متاسفانه همه خراب بودند وerror404میداد.حالا من تصمیم به ترجمه مطالب به زبان لوری گرفته ام ومیخوام با خط لور شروع کنم تا به نوعی استفاده از این خط ترویج پیدا کنه وهمینطور که خودتون میونید بارسم الخط فارسی نمیشود این کار رو انجام داد,اگر امکانش هست لطف بفرمایید و رسم الخط لور روبه ادرس ایمیلم ارسال کنید واینکه لطفا بگید نسخه ی جدید از کی در دسترس قرار میگیرد؟باتشکر فراوان. https://www.facebook.com/danglorestan?ref=tn_tnmn

حکمتی

با سلام در راستای انجام وظیفه و با هدف گسترش فرهنگ غنی لر تمام پکیج های طراحی وب سایت در شادی هاست به صورت نیم بها برای عزیزان لر ارائه میشوند . در هر زمینه که تخصص دارید آماده همکاری و گسترش تحت وب فعالیت شما هستیم . پیروز و سرافراز باشید شادی هاست www.shadihost.com