آيا اين چهارشنبه فراموش می شود ؟

<?xml:namespace prefix = o ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:office" />

 

نیاکان ما - که همواره در پی ایجاد فرصتی برای گرد هم آمدن بودند - بسیاری از آیینها و جشنهای زیبا را برای ما به یادگار گزارند . آیینهایی که چنانچه به درستی و در جای خویش اجرا شوند ، می توانند ، فواید بسیاری برای جامعه و فرد دارند . و یکی از این کارکرده ، همانا کمک شایانشان به انسان در راستای ، رها سازی انرژی و احساسات درونی خود و به تبع آن ، حصول آرامش فکری و روانی فراوان می باشد .

علاوه بر این یکی از دلایل عمده ی تفاوت اقوام با یکدیگر همین مسایل آیینی - که خود بخشی از فرهنگ هر قوم هستند – می باشد . و این آیینها نقشی اساسی در هویت بخشی به یک قوم و مشخص نمودن حدود مرزهای فرهنگی آن قوم دارد .

اما شوربختانه ، در دوران کنونی بسیاری از این آیینها – آنهم به دلایل واهی و پوچ و بسیار بی سر و صدا و مظلومانه - به فراموشی سپرده شده اند . یکی از این آیینهای ، که در کل مختصات و نحوه و زمان برگزاری اش ، از معدود آیینهای مختص قوم لر می باشد ، همانا جشن « چهارشنبه ی آخر ماه صفر » یا همان « چارشمه سیری صفر » می باشد .

این جشن - که ذیلا به زمان و نحوه ی ، برگزاری آن خواهیم پرداخت - ریشه دراعتقادات کهن ایران باستان ، بویژه مراسم مربوط به آناهیتا ایزدبانوی آبها دارد . و « فال کوزه » ( فال کیزه ) ی ، آن – گذشته از زمان و مکان و اندک تفاوتهای موجود در جزئیات برگزاری اش - همانندهای بسیار پر رونقی در میان ارامنه ، زردتشتیان ، صابئین ، آسوریها و سکنه ی بعضی نقاط ایران همچون یزد ، کرمان ، اهواز ، اصفهان ، مازندران و ..  دارد . 

 

زمان برگزاری :

آخرین چهارشنبه ی ماه صفر ( برای نمونه امسال که سال 1385 هجری خورشیدی است ، یکبار در8 فروردین ماه و بار دیگر در 29 اسفند ماه برگزار می شود )

 

نحوه ی برگزاری :

مراسم این جشن ، همانند جشن چهارشنبه سوری بزرگ ( آخرین چهارشنبه ی اسفند ماه ، هر سال خورشیدی ) برگزار می شود . یعنی افروختن آتش و ...

این دو جشن در نزد لرها دارای یک مقام و اهمیت بوده اند . اما یک تفاوت میان برگزاری این دو آیین می باشد ، و آن اینکه در چهارشنبه سوری صفر ، افزون و پس از برگزرای مراسم چهارشنبه سوری بزرگ ، مراسمی به نام « فال کیزه » اجرا می گردد .

بدین نحو که ، عصر روز سه شنبه ، بوسیله ی پارچه ی سفید و پاکیزه ای ، دهانه ی  ، کوزه ی دهان گشادی ، که از چند روز پیش برای این امر در نظر گرفته و آنرا بخوبی شسته اند را می بندند .

سپس ، کوزه را زیر یکی از ناودانهای رو به قبله ی ، خانه قرار می دهند . چنانچه باران بیاید آب باران و چناچه آسمان صاف باشد و باران نبارد ، کسی بر بالای پشت بام رفته و مقداری آب که او دراطراف ناودان ریخته ، از طریق ناودان به درون کوزه میریزد . و در آن جمع می شود .

صبح روز بعد ( چهارشنبه ) هرکس که از خواب بر می خیزد ، پس از وضو گرفتن و نیت کردن ، پنهان از دید دیگران و از زیر پارچه  شی ای ، را به داخل کوزه می اندازد . و این کار تا یکساعت پیش از غروب ادامه می یابد .

سپس غروب روز چهارشنبه ، کوزه را به داخل خانه آورده و در میان جمع قرار می دهند ، و پس از آنکه همگی دورا دور آن حلقه زدند . لباسی ( که معمولا پیراهنی بلند و چادر زنانه ای قرمز  و یا زرد رنگ می باشد ) نو و تمیز را به تن دختر بچه ای که به سن بلوغ نرسیده می پوشانند . و دختر بچه به گونه ای که دامن و چادرش کاملا روی کوزه را بپوشانند ، بر بالای آن می ایستد .

پس از اینکه هفت بار سوره ی "قل هو الله ... " خوانده شد . دختر بچه دست راست خود را ، از درون پیراهنش رد کرده و پس از برداشتن درپوش پارچه ای کوزه ، دست خود را درون کوزه می کند و پس از به هم زدن اشیاء درون کوزه یکی از انها را م یگیرد و از کوزه بیرون می آورد ، و بدون اینکه کسی آنرا ببیند ، در زیر پیراهن نگه می دارد . پس از اینکار به حضار اعلام آمادگی می کند ، در این موقع هریک از افراد حاضر در آن جمع ، که نوبت اوست ، یک بیت شعر می خواند . پس از خوانده شدن شعر دختر بچه دست اش را از زیر پیراهن بیرون آورده و شی ای درون دست اش را به همگان نشان می دهد . بدین ترتیب شخص صاحب شی با دیدن آن در دست کودک و معنی و مفهوم شعر خوانده شده پی به جواب نیت فال خویش می برد . سپس شیی بیرون آمده ، در سینی یا ظرفی که کنار دختر بچه است گذارده می شود . و تا زمانی که شی ای در درون کوزه باشد این کار ادامه می یابد . و در پایان کار نیز هر شخصی شیی خود را از درون ظرف کنار دختر بچه بر می دارد .

اشعاری که در این فال بکار برده می شوند عمدتا از اشعار محلی بویژه اشعار مربوط به فال « چهل سرو » و بعضا اشعار فارسی می باشند .

 

با اینهمه و تاسف فراوان این جشن و آیین زیبا در میان قاطبه ی مردمان لر ، به فراموشی سپرده شده است . و باز همان پرسش همیشگی ، " چه کسی باید برای زنده نگه داشتن این آیینها تلاش کند ؟ "

براستی چند بار از خود پرسیده ایم که :

" ما که از این آیینها آگاهیم ، چه میزان برای برگزاری آنها – حتی در خانه و میان اعضای خانواده ی خودمان – تلاش کرده ایم و می کنیم ؟؟؟؟ "

 

و در پایان شاید بهترین زمان برای برگزاری « چارشمه سیری صفر»  ،همین  8 فروردین ماه ( فردا ) باشد . پس بیایید تا ، این آیین را ، حتی بقصد ساعتی دور هم جمع کردن خانواده ای که با هم در زیر یک سقف زندگی می کنیم هم که شده ، و در حد توان و امکاناتمان برگزار کنیم . مطمئنا لحظات زیبایی را برای خود و اطرافیانمان خواهیم ساخت . مگر نه اینکه یکی از هدفهای اینگونه آیینها و جشنها همین بوده ؟؟؟

/ 4 نظر / 33 بازدید
ابراهیم خدایی

چهارشمه سسیری دورد ماصفر / بمو د هونه نکنی و در.. موفق باشی

یک آریایی از زاگرس

با درود خدمت شما دوست گرامی من يک مطلب شما را در مورد زنده یاد دکتر اعظمی قهرمان برداشتم ولی متاسفانه آنموقع هر کاری کردم که به شما اطلاع بدهم واجازه بگيرم نشد که نشد .اميدوارم مارا ببخشی؟ راستی شما در سال ۷۱ توی دبيرستان امام خمينی بوديد؟ توی کلاس اول دی ؟ توی کلاس عليرضا عيدی بوديد؟

ahad R.fard

راستی شما در سال ۷۱ توی دبيرستان امام خمينی بوديد؟ توی کلاس اول دی ؟ توی کلاس عليرضا عيدی بوديد؟ *** selam 30 matlab np , hine hama , male mardem hine mardema . khoshhalem ke neveshtam ve dardet harda . ye hom kelasi dashti ve esme MAJNON na ??? ama fekr bakem u badan rati tajrobi hani , eyma ham va zore tak madeh o ... ta sale chare riazi hanim , fekr nemikerdem batonem de ou shepou ya 1D kasine de internet peya bakam , harf ke tamomi nara , khosh al bim , har ja hisi shad zi o sar bolen

وحيد

سلام بابا اييييييييييييييييييييييی ول خيلی خوب است من تازه اينجا را پيدا کردم بسيار بسيار جالب است انشا الله که هميشه موفق باييييييييييد د جال منيش هم عرض تبريک موشم ممم خوشحال بيييم که ايچنه پيا کردمه هميشه موفق بايييييد ار کاری وا بنده داشتيد دربست هيسم ددد اختيارتو ممنون کر داا واته دورتو