دؤلت خاتی (دولت خاتون )

در قرن ششم هجری قمری ، مناطق لرنشین جنوب غرب ایران ، شاهد ظهور دولت بومی جدید مقتدری بودند . دولتی که توسط  لرها و به شیوه ی حکومتی دموکرات و با نام اتابکان لر شکل گرفت و حکومت کرد . این دولت بعدها به دو بخش دولت اتابکان لر بزرگ و دیگری دولت اتابکان لر کوچک ( خورشیدیان ) منقسم شد . اختر حکومت لر کوچک به مدت پنج سده درخشید . در واقعه دولت لر کوچک طولانی ترین حکومت ایرانی پس از اسلام و یکی از 3 حکومتی است که در تمام طول تاریخ ایران دارای بیشترین دوران حکمرانی بوده اند . هر چند لر بزرگ مدت زیادی بیش از دو سده  دوام نیاورد ، اما این دولت نیز دارای یکی از طولانیترین دورانهای حکومتی ایرانیان است . اینکه چه دلایلی باعث دوام و بخت یاری دولت اتابکان لر در این مدت طولانی بوده جای بحث بسیار و تخصصی دارد ، که نه در توان این کمینه و نه در حوصله ی این مجال است .

یکی از رخدادهای که به هنگام بررسی احوالات دولت اتابکان لر توجه را به خود جلب می کند ، به حکومت رسیدن تنها زن ایرانی الاصل در دوران پس از اسلام ایران در این خاندان می باشد . این زن که « دولت خاتون » نام داشت به عنوان چهاردهمین پادشاه آل خورشید به حکومت رسید . دوران حکومت او بر لر کوچک معاصر با فتنه های مغولان در ایران ، و به حکومت رسیدن ابوسعید خان بهادر بود . چون دولت خاتون پادشاه مقتدری نبود ، نمی توانست از مداخله عمال مغول در قلمرو حاکمیتش جلوگیری نماید . این موضوع سبب شده بود تا مردمش که از مغولان به تنگ آمده بودند با او به مخالفت بر خیزند . از سویی دیگر دولت خاتون که می دانست ، لر کوچک به علت داشتن معادن گرانبها مورد طمع مغولان است ، همواره نگران از دست رفتن استقلال لر کوچک بود . بالاخره دولت خاتون که شدیدا زیر فشار افکار عمومی مردمانش و تحریکات شدید مغولان بود ، با این شروط که

1- استقلال لر کوچک توسط مغولان محترم شمرده شود .

2- مغولان از آزار و تعدی به ساکنین لر کوچک دست  بکشند .

3 - سلطنت لر کوچک با رای مجلس ریش سفیدان لر کوچک به یکی از برادرانش برسد .

پذیرفت تا از حکومت لر کوچک کناره جوید . شروط دولت خاتون برای کناری جویی از حکومت ، به تصویب دیوان مغول رسید و دولت خاتون ، پس از انتخاب شاه بعدی لر کوچک توسط انجمن ریش سفیدان و به تایید رسیدن او توسط دیوان مغول ، سلطنت را به برادرش عزالدین حسین واگذار نمود .
آگاهی ی ما از دولت خاتون پس از سبک دوشی اش از سلطنت لر کوچک به همین قدر است که او با یکی از اتابکان لر بزرگ که هم عصر او بوده ازدواج نموده .
هرچند که او نتوانست مدت زیادی قدرت را در دست داشته باشد . اما به حکومت رسیدن او نشان از مقام و ارج و حقوق متصور برای زنان ، در جامعه آنروزگاران لرها دارد .

منبع : نشریه ی لور

/ 3 نظر / 27 بازدید
بهمن

سلام احد بسيار عالی و پرمغز بود. در مورد آل خورشيد سوالی برايم پيش آمده. آیا همه حکومتگران لر کوچک از اين خانواده بودند؟ به نظر تو ارتباط اين آل خورشيد با آل خورشيدهای لر بزرگ (که قبل از کودتای اتابکان کرد فضلويه در منطقه لر بزرگ به پایتختی ایذه حکومت می کردند) چيست؟ جالب است بدانی هنوز در بختياری يک منطقه و يک طائفه به اين نام وجود دارد. با تشکر. اگر اطلاعاتی داشتی برایم بنویس یا بگو. (در مورد آل خورشید های لر بزرگ در کتاب جواد صفی نژاد با عنوان لرها مطالبی وجود دارد)

ساسان

واقعا از مطالب شما نهايت استفاده را می بريم اميدوارم که کوچکترين لطمه ای به اين کار ارزشمندتان وارد نشود... وبلاگ عکس خرم آباد به روز شد

هيچ کس

سلام ؛ خداقوت . خوندن مطالب اينجا جدای از همه بقيه وبلاگ هاست . خداوکيلی بعضی وقت ها حرصم ميگيره از اين که لرم اما اينقدر کم در مورد خودم و قومم ميدونم . . واقعا خشته نباشيد.