احـد رستگار فرد

پروفایل من

وضعيت آب و هوا

ابزار نمايش اوقات شرعي

آرشیو وبلاگ
      خرم آباد (خرم آباد با نام واقعی «خــــورمـۈه» شهری از ژرفای تاریخ)
شار شئوسہ نویسنده: احـد رستگار فرد - دوشنبه ٢٢ آبان ۱۳٩۱

از جمله این واژگان، یکی هم واژه «شار»، در اصطلاح «شار شئوسہ» است. این اصطلاح بیشتر در دو حالت، دُعایی «شارت/شارش/شارتو/شارشو بشئوئہ» و خبری و گلایه‌ای «شارم/شارت/شارش/... شئوس» به کار می‌رود؛ که در هر دوی آن‌ها دارای باری منفی است؛ اما هرگز معنای روشن و واضح برای آن متصور نیست. در اینجا ذیلاً به آن می‌پردازیم.


زبان‌های طبیعی، همگی دارای ابهام هستند. کلمات هر زبان می‌تواند چندین معنی و مفهوم داشته باشد. به عنوان مثال، اگر شما یک لغت به خصوص را در یک فرهنگ لغت جستجو کنید، می‌بینید که معانی مختلفی برای آن وجود دارد، که اصلاً هیچ شباهتی به یکدیگر ندارند. معانی این کلمات، بسته به کاربرد آن در جمله و یک متن، تا حدودی مشخص می‌شود. این ابهام، از آنجا ناشی می‌شود که زبان یک هویت زنده و ساختاری پویاست و دائماً در حال ساخت و بهره گیری از واژگان جدید و همزمان با آن کنار گزاردن کلمات و واژگانی دیگر است. به همین دلیل بسیار پیش می‌آید که ما در حین توجه به واژگان یک زبان، به کلمات و اصطلاحاتی بر می‌خوریم که تنها در یک ترکیب به خصوص به کار می‌روند، و مشابه یا مترادفی برای آن یافت نمی‌شود. از جمله این واژگان، یکی هم واژه «شار»، در اصطلاح «شار شئوسہ» است. این اصطلاح بیشتر در دو حالت، دُعایی «شارت/شارش/شارتو/شارشو بشئوئہ» و خبری و گلایه‌ای «شارم/شارت/شارش/... شئوس» به کار می‌رود؛ که در هر دوی آن‌ها دارای باری منفی است؛ اما هرگز معنای روشن و واضح برای آن متصور نیست. در اینجا ذیلاً به آن می‌پردازیم.

اصطلاح مرکب فوق، از دو بخش «شار» و «شئوسہ» تشکیل شده است. از آنجا که واژه «شئوسہ» معنای مشخص و شناخته شده خود را دارد، نیازی به بررسی آن نیست، بنابراین آنچه که در اینجا محور بررسی ما را به پیش خواهد برد، گذری بر واژه «شار» می‌باشد. 

«علی اکبر دهخدا»، در فرهنگ خویش ذیل واژه «شار» آورده است:

1.شهر باشد و شارستان، شهرستان را گویند. (فرهنگ جهانگیری).

به معنی شهر باشد که عربان مدینه خوانند. (برهان قاطع).

شهر و مدینه. (غیاث).

2. بنای بلند و بس عالی بود. (فرهنگ جهانگیری).

بنای بلند و عمارت عالی را گفته‌اند. (برهان قاطع).

عمارت بلند. (غیاث).

3. چادری باشد رنگین که به غایت تنک و نازک بود، بیشتر زنان لباس سازند و کرته فانوسی هم کنند و آن را شاره نیز خوانند. (فرهنگ جهانگیری).

چادری باشد به غایت نازک و رنگین که بیشتر زنان از آن لباس کنند و جامه ٔ فانوس سازند. (برهان قاطع).

جامه باریک و رنگین که به هندی ساری گویند. (غیاث).

«بر اثر ایشان هزار کنیزک ترک آمد ... و صد غلام هندو، صد کنیزک و آن صد غلام هندو به غایت نیکو رو و شارهای قیمتی پوشیده». (تاریخ بیهقی چ ادیب ص 424)

«غلامان تیغ‌های هندی داشتند هر چه خیاره‌تر و کنیزکان شارهای باریک در سفط‌های نیکوتر از قصب.» (تاریخ بیهقی چ ادیب ص 424)

 «بدو صف بایستادند با خیل‌های خویش و علامت‌ها با ایشان و شارهای آن دو صف از در باغ شادیاخ بدور جایی رسید». (تاریخ بیهقی چ فیاض ص 46) و رجوع به حاشیه ٔ مصحح در همان صفحه شود؛ و رجوع به شاره شود. «یکی زربفتش دهد خسروی یکی شارها بافدش هندوی.»(گرشاسب نامه چ حبیب یغمائی ص 9)

«زربفت جامه گر دهدت رنگین 
باور مکن که پشم بود شارش.»(ناصرخسرو)

«خاره در تف او چو نار سبُک 
شوره بر سنگ او چو شار تُنُک» سنائی (از فرهنگ جهانگیری) 

4. فروریختن آب و شراب و امثال آن را خوانند مانند آبشار و سرشار. (فرهنگ جهانگیری) (برهان قاطع). ریختن آب. (غیاث).

گرداب. (فرهنگ شعوری) (ناظم الاطباء).

جریان آب. (فرهنگ شاهنامه)

5. به معنی رقص و سماع نیز به نظر آمده است. (برهان قاطع).

6. رقاص. (ناظم الاطباء).

7. نوعی از شمشاد که در جنگل‌های کرانه دریای مازندران موجود است. (جنگل شناسی کریم ساعی ج 1 ص 175 و فهرست ج 2 ص 29)
نامی است که در نور و مازندران به شمشاد دهند. (درختان جنگلی ایران. ثابتی ص 191)

نامی است که در «شیرگا» به کیش دهند و در آستارا شمشاد نامند و آن شمشاد اناری است.

البته در لری و به این درخت «شال» گویند.

8. بزرگ. (حاشیه ٔ برهان قاطع چ معین) : شار مار؛ مار بزرگ.

9. راه گشاده و فراخ باشد و آن را شاهراه نیز گویند. (فرهنگ جهانگیری).

به معنی شاه راه است که راه فراخ و گشاده باشد. (برهان قاطع).

سید محمد سیف زاده «شاره را» را به این گونه شرح داده است: «شاره، را می‌توان مخفف کلمه شار به معنی شهر دانست و مجموع ترکیب شاره را، را به مفهوم راه شهر تعبیر کرد، زیرا در گذشته به هنگام نبرد و غارت شهرها با نواختن این مقام حمله به شهرها آغاز می‌شد.»(سید محمد سیف زاده، پیشینه موسیقی لرستان، ص 158، افلاک،1377) که شاید بتوان با افزودن تعبیر سیف زاده به معنی اخیر، «شاره را» اعلامی به معنی باز بودن و گشوده شدن راه شهر دانست.

«محمد معین» نیز برای واژه «شار» معانی زیر را در فرهنگ خود درج نمود:

1. بنا، عمارت باشکوه.

2.معادل شور=شیر=شاه، عنوان هر یک از پادشاهان غرجستان.

3.(=شهر، قس، شارستان) شهر، مدینه، کشور مملکت، مانند ایرانشار=ایرانشهر

4.(=شاره) پارچه‌ای به غایت نازک و رنگین که بیشتر زنان از آن لباس می‌کردند، و نیز جامه فانوس می‌ساختند.

5.(=چارراه)، چهارراه.

6.(=شاریدن، آبشار)، صدای فروریختن آب و شراب، صدای فروریختن آب و شراب

7.رقص، سماع

شاریدن (=شُریدن، افغانی) : باریدن، سرازیر شدن و ریختن آب، شریدن، تراویدن آب از جراحت

شُریدن: (=شاریدن) ریختن پیاپی و بلافاصله آب از بالا به پایین.

 همچنین واژه «شار» در برخی از زبان‌ها و گویش‌های ایرانی معانی همچون: لانه مورچه و زنبور، پسوندی به معنی فشار، شهر، آن سوی میدان بازی، سرپوش زنانه، دستمالی که دور کلاه نمدین می‌پیچند و نیز داغی و گرما نیز به کار می‌رود. این واژه در ترکیباتی مانند «شار و شیون» به معنی شیون فریاد (حسین صفری، واژه نامه راجی گویش دلیجان، مؤلف،1373) و نیز «شارگه» به معنی کمین گاه به کار برده می‌شود.

همچنین واژه «شار» در متون قدیمی همچون شاهنامه فردوسی در معانی متعددی نظیر آنچه از زبان دهخدا و معین در بالا درج شده، به کرات استفاده شده است؛ همچنین این واژه به در پهلوی و اوستایی به معنی «شادمان، خوش و خوشبخت نیز به کار رفته است».(عیسی بهرامی، فرهنگ اوستایی، بنیاد نیشابور)

از سویی فرهنگستان زبان و ادب فارسی واژه «شار» را معادل واژه انگلیسی « flow » به معنای «جاری شدن، لبریز شدن، سلیس بودن طغیان کردن، سیلان یافتن، ناشی شدن فلو، سیلان، سرعت حرکت و جریان آب، جریان، روانی، مد (برابر جزر)، سلاست، جاری بودن، روان شدن، سلیس بودن، بده، شریدن، گردش، روند، سلاست، عبور و جریان خودروها یا سایر وسایل» در علم فیزیک معرفی کرده است.

تا اینجا بیشتر واژه «شار» را در زبان فارسی بررسی کردیم، حال نوبت آن رسیده است که این واژه، مشترک مابین زبان‌های لری و لکی، را در بستر جغرافیایی این دو زبان، و گستره فرهنگ مردمان لر بررسی کنیم.

حمید ایزد پناه شار را به معنی «شادی، بزم، شهر» (فرهنگ لری، اساطیر)، عسگری عالم این واژه را به معانی «شهر، شهرها، حال، صحت بدن، دَم» (فرهنگ واژگان لکی به فارسی، افلاک) و علی اشرف درویشیان آن را به معنی «شهر» (فرهنگ کردی کرمانشاهی، نشر آنزان) دانسته و ثبت نموده‌اند.

اینک زمان آن رسیده تا به اصطلاح «شار شئونہ» بپردازیم. ایزدپناه، «شار شؤنہ» را به معنی شادی و سرور کسی را به هم زدن و در هم ریختن دانسته؛ و سیف زاده نیز این اصطلاح را این‌گونه شرح داده است؛ «اساس و وجود کسی را به هم ریختن، نوعی ایجاد التهاب کردن در درون کسی».(سید محمد سیف زاده، پیشینه موسیقی لرستان، ص 158، افلاک،1377)

با توجه به آنچه که تقدیم حضور شد، به نظر می‌رسد که واژه «شار» در این اصطلاح معادل «جریان، روانی، روندگی، سلاست، ضرب آهنگ منظم، و شادی» باشد. البته «شار» به معنی «شهر» و «پارچه نازک» نیز می‌باشد، که البته این نشان دهنده آنست که این دو واژه علیرغم تشابه آوایی که با هم دارند از دو ریشه مختلف بوده و معانی متفاوتی دارند. بنابراین همان‌گونه که ایزد پناه، عسگری عالم و سیف زاده متفقند، مناسب‌ترین معنی اصطلاح «شار شئونہ»، همانا «برهم زدن نظم و جریان عادی زندگی و از بین بردن شادی و سرور آن» می‌باشد.

برخی از صاحب نظران واژه «شار» را با واژه «شاردن» به معنی «در جایی گزاردن چیزی، پنهان کردن چیزی»، از یک ریشه دانسته‌اند، که البته این نظریه با توجه به مطالبی که در این جستار درباره واژه «شار» گفته شد، و معانی و ریشه واژه «شاردن» نامعتبر می‌نماید.

  نظرات ()
مطالب اخیر خرم‌آبادی‌ها به کمپین لِغِن‌وخَرَ بپیوندند لرشناسی نیاز امروز مردم لر ترجمه "ماهی سیاه کوچولو" بهرنگی به لُری (مینجایی) لباس‌ لرهای فیلی: در استان‌های لرستان‌، ایلام و کرمانشاه کردستان عراق و داعش ، دوست یا دشمن کشف گور 3200 ساله در فرودگاه خرم‌آباد گذری بر چگونگی انتخاب نظام و دستگاه خط لور 1 زیر بار غم برارم؛ دانلود نوحه ها و مداحی های لری حاج رضا نقاش بروجردی روایتی محلی از اسطوره‌ی جهانی میل به زندگی جاودان بازمانده‌های کهن زبان لری در متون فارسی
‪Google+‬‏ کلمات کلیدی وبلاگ لرستان (٢٩) فرهنگ (٢٠) خرم آباد (۱٩) لر (۱٧) زبان (۱٤) آیین ها (۱۱) اخبار (۱٠) سوگواری (٩) همیت قومی (٩) مشاهیر (٧) لر بلاگها (٧) ادبیات لری (٧) بازیهای لری (٥) فرهنگ و هنر (٥) تازه های کتاب (٤) طبیعت (۳) لور (۳) خط (٢) مقاله (٢) میر ملاس (۱) بنا (۱) باستان شناسی و تاریخ (۱) لرشناسی (۱) لرپژوهشی (۱)
دوستان من ...تا سپیده نگاهی به هنر و ادبیات خرم اباد @(بچه هاى خرم آباد)@ Asemane e Khorramabad Khormoa on Alexa Lur People MAP OF Khorramabad آبفا شهر خرم آباد آبفا لرستان اتابکان لر اتاق بازرگانی ‌صنایع و معادن خرم آباد احد چگينی احد چگينی ۲ اصالت بختیاری آقا زینم علی خرم آباد امور آبفا شهر خرم آباد آموزش و پرورش ناحيه يک خرم آباد انجمن علمي كشاورزي دانشگاه آزاد خرم آباد انجمن علمی کشاورزی دانشگاه آزاد اسلامي واحد خرم آب آوای محیط زیست ایران اولین مجله علمی کشاورزی دانش سبز خرم آباد ايــــــــــذه ايذه - خوزستان - ايران ب مثل بختیاری باباطاهر لر باؤیــنه بچه های خرم آباد بـــــــرده شیــــر بلوط بهمن علاءالدین(مسعود بختیاری) بی تو هرگز بیان ایرانی بیداری پايگاه هنرمندان لر پرشين بلاگ خرم آباد پرنیان ۷ رنگ ممسنی پژوهشکده تاریخ-فرهنگ-ادبیات قوم بختیاری پیش بینی ی هواشناسی خرم آباد پيش بينی ی هوای لرستان تاریخ قوم لر تاريخ و فرهنگ بختياری تال خرم آباد تالار گفتگوی لرستان ترنم تصویر پیل گپ ( پل بزرگ خرم آباد ) تویسرکان بهشت غرب ایران تی به رهت ایمهنم تــــیـام جنبش آزادی خواهان لور چــهـار فصــل چــویــل دنـــا حرفهایی برای گفتن خانه ی بختياری خرم آباد در ویکیپدیا خرم آباد شهر فراموش شده خرم‌آباد (لرستان) + رضا جايدری خرموه )خرم آباد ( خرومووه ۳ ( خرم آباد ۳ ) خــط لری خورشید لر دالکه ( خرم آبادی ) دانشجویان لرستانی تهران دانلودموسیقی لری در مورد زندگی بختیاری دز پارت دز شاپور خواست ( خرم آباد ) دوستداران زاگرس دیگری در من سازمان آمار و فن آوری اطلاعات شهرداری خرم آباد سامان از خرم آباد سايت رسمي شهرداري خرم آباد سايت رضا خرم آبادی سبزه سرا ستاره خرم آبادي ستاره نيکوبخت سر هرک سرزمین پنج خورشید سرود بخت يار سلام لرستان سلام لرستان شاهزاده ى بختیاری شرکت رایانه مهر مهستار شعر خرم آباد شعر لری شعر و ادبیات شعرهای ناب لری شهر لـــنــده شهر من پارسوماش شهری از تاریخ شهریاران شعر ممسنی شور زندگی شیهه ی آفاق طبیعت لرستان طلبه ی دهدشتی عکس ها و اخبار ورزش لرستان و خرم آباد علی رضا کرمی - خرم آبادی فتو بلاگ جوان خرم آبادي فراسو فردای لرستان فردای لرستان۲ قوم لر کاسيت کلوب از خرم آباد گزارش آنلاین آسمان خرم آباد گهر ( خرم آبادی لر لــــر ایــران لر دگان لر لینک لرستان بزرگ لرستان بزرگ لرستان جنوبی لرنا لری غریب ( کسری چگینی) لــــــــــــور لـــیــراوی مال کــنون محبان مهدی فاطمه محسن يه خرم آبادی مسی و مدیریت مفاخر لرستان ملایر را بهتر بشناسیم ملس خرم آباد مندیــر بهارون مهدی از خرم آباد مهدی ویس خرم آباد ی مهر سبز خرم آباد موج میتوان چندین قرن زندگی کرد؟ ن . شهبازی نقشه های هوايی خرم آباد نقشه ي گردشگري ي خرم آباد هالو زال هتلهای ازنا هتلهای اليگودرز هتلهای بروجرد هتلهای خرم آباد هتلهای دورود هُرو : لرستان لکی بختیاری کهگیلویه ممسنی هفته نامه صداي ملت ( خرم آباد ) همتبار هميشه فاصله يي هست هواشناسی ی خرم آباد وبلاگ اختصاصی طایفه ایسوند وبلاگ کوهنوردی احسان وضع فعلی هوای خرم آباد وضعیت آنلاین آب و هوای خر م آباد يك كوچه خرم آباد یکی از هزاران کمک به شناخت وگسترش فرهنگ لر(بختیاری ورزش ایرانی پرتال زیگور طراح قالب