احـد رستگار فرد

پروفایل من

وضعيت آب و هوا

ابزار نمايش اوقات شرعي

آرشیو وبلاگ
      خرم آباد (خرم آباد با نام واقعی «خــــورمـۈه» شهری از ژرفای تاریخ)
آیا مردم ایران به شش زبان تکلم می‌کنند؟: نویسنده: احـد رستگار فرد - چهارشنبه ٢۱ اسفند ۱۳۸٧

برگرفته از : http://www.varg.ir/gijik/archives/2008/10/6language.html

فرشاد کامیار عزیز مرا از انتشار یادداشت مردم ایران و تکلم به 6 زبان باخبر کرد و از من خواست که چیزی در این‌باره بنویسم. بد نیست پیش از خواندن نوشته‌ی من، نگاهی به این مقاله که در سایتی با عنوان «زبان فارسی» منتشر شده بیندازید. و اما جان کلام من درباره‌ی این نوشته: این یادداشت به نظر من خالی از هرگونه ارزش علمی‌ست.
نویسنده‌ی یاداشت (دکتر عرفان قانعی‌فرد) در تعریف خود از لهجه می‌نویسد:
«تلفظ واژه‌های یک زبان به شیوه گویش یا زبان معین (مانند فارسی را با لهجه انگلیسی حرف می‌زد)


شیوه تلفظ، آهنگ سخن گفتن و ویژگی گفتاری یک ناحیه معین (مانند لهجه یزدی)
شیوه سخن گفتن مربوط به یک گروه شغلی یا اجتماعی، لحن (مانند؛ لهجه‌اش مثل جاهل‌ها بود).»
و بعد زبان گیلکی را لهجه‌ای از «زبان فارسی» می‌داند!
آیا گیلکی آن‌گونه که نویسنده‌ی یادداشت ادعا می‌کند «تلفظ واژه‌های زبان فارسی به شیوه‌ای متفاوت» است؟
به این جمله‌ی گیلکی دقت کنید:


«یه‌ته خؤجیر لاکؤ بدئم»
این جمله به فارسی می‌شود: «دختری زیبا را دیدم»
نمی‌دانم آیا «لاکو» در مقابل «دختر»، «خوجیر» در مقابل «زیبا»، «یه‌ته» در مقابل یای نکره، همگی شیوه‌ی متفاوتی از ادای واژگان هستند؟
آیا واژگانی چون «لاکو» (فارسی: دختر)، «کاول» (فارسی: نوعی بیلچه شخم‌زنی)، «پیتار» (فارسی:مورچه)، «تاسیان» (فارسی:معادل فارسی ندارد. چیزی‌ست شبیه نوستالژیا)، «ورگ» (فارسی:گرگ)، «گت» (فارسی:بزرگ)، «کؤر» (فارسی:دختر)، «کرک» (فارسی:مرغ) و هزاران هزار واژه‌ی دیگر که در دایره‌ی واژگانی فارسی معیار و حتا فارسی مناطقی غیر از تهران وجود ندارد، همگی طرز متفاوتی از تلفظ معادل‌های‌شان در فارسی هستند؟
و آیا این ویژگی گرامری تقدم صفت بر موصوف و مضاف الیه بر مضاف (هم‌چون زبان انگلیسی) که اصلا در فارسی وجود ندارد هم نوع خاصی از تلفظ است؟
(پاسخ معروف مدافعان این نظریه، ارجاع پرسندگان به زبان اوستایی و پهلوی‌ست. در حالی که وقتی می‌گوییم زبان فارسی، باید به زبان امروز نگاه کنیم. وگرنه، مشخص است که فارسی هم در کنار کردی و گیلکی و تالشی و... شاخه‌ای از شاخه‌های درختی کهن‌تر بوده و از روی اتفاق بقیه بیشتر از فارسی دست‌نخورده مانده‌اند و تنها دلایل تاریخی و سیاسی موجب شده که فارسی زبان رسمی ملت ایران شود. و همین نشانه‌ی غیرعلمی بودن این یادداشت از نظر زبان‌شناسی‌ست. چرا که نویسنده‌ی محترم در تحلیلی تاریخی و عمودی به تعریفی از زبان فارسی می‌رسد که دربرگیرنده‌ی هخامنشیان تا امروز است. در حالی که تعریف زبان‌ها باید افقی و در تحلیلی جامعه‌شناختی باشد. وگرنه مشخص است که همه‌ی زبان‌های هند و اروپایی در آغاز یک گونه‌ی زبانی بودند (بر اساس تئوری اشائه‌ی هرمی) و اگر این‌گونه تحلیل کنیم باید یک زبان با نام «زبان هند و اروپایی» داشته باشیم که دربرگیرنده‌ی فارسی و گیلکی و انگلیسی و آلمانی و... باشد!)
می‌بینیم که سه اصل تعریف ارائه شده در یادداشت، درباره‌ی زبان گیلکی بی‌اعتبار است. ما گیلک‌ها زمانی «لهجه»ی گیلکی داریم که به تهران می‌آییم و یا در همین شهر خودمان زور می‌زنیم که فارسی حرف بزنیم و آن وقت «زبان فارسی» را با «لهجه‌ی گیلکی» حرف می‌زنیم. کما این‌که اگر یک تهرانی یا اصفهانی یا شیرازی بخواهد گیلکی حرف بزند «زبان گیلکی» را با «لهجه‌ی فارسی» حرف خواهد زد.
دلیل دوم من بر غیرعلمی بودن این یادداشت این است که نویسنده‌ی محترم که گویا مدرک دکترا هم دارند (در چه رشته‌ای؟ زبان‌شناسی؟) چندین بار در پیش و پس ادعاهای خود از عبارات «زبان‌شناسی» و «جامعه‌شناسی» استفاده کرده‌اند، اما دریغ از یک تعریف زبان‌شناختی یا جامعه‌شناختی.
در زبان‌شناسی مدرن، به ویژه پس از انقلابی که نوام چامسکی به وجود آورد، دیگر مفاهیمی هم‌چون زبان و گویش و لهجه معنایی ندارد. این‌ها واژگانی هستند که بیشتر به کار قدرت‌های سیاسی و ملت‌های در حال ملت‌سازی می‌خورند. در زبان‌شناسی روز، از «گونه‌های زبانی» نام برده می‌شود.
به این اعتبار، چون قدرت سیاسی «گونه‌ی زبانی فارسی معیار» را رسمی اعلام می‌کند، باقی گونه‌ها برچسب «محلی» «گویش» و «لهجه» می‌خورند.
به حاشیه‌ی جنوبی دریای کاسپین نگاه کنیم:
زبان مردم کاسپی، از گرگان تا تالش طیفی پیوسته است که البته اول و آخر این طیف تفاوت‌های برجسته‌ای با هم دارد. اما اگر به بخش‌های هم‌مرز نگاه کنیم، این تفاوت‌ها اندک است.
به همین دلیل به قول دکتر نادر جهانگیری (دکتر در زبان‌شناسی و استاد دانشگاه فردوسی مشهد)، اگر گفتند «لهجه» یا «گویش»، باید پرسید «نسبت به کدام گونه‌ی زبانی»؟ (رجوع شود به گفت‌وگوی مفصل این‌جانب و نیما فرید مجتهدی با دکتر نادر جهانگیری در ضمیمه‌ی شماره‌ی 99 ماه‌نامه‌ی گیله‌وا؛ ویژه‌ی ادبیات داستانی گیلکی، بهار 1387)
بله! گونه‌ی زبانی غرب مازندران نسبت به گونه‌ی زبانی شرق گیلان لهجه است و گونه‌ی زبانی شرق گیلان هم نسبت به گونه‌ی زبانی غرب گیلان لهجه است. ولی گونه‌ی زبانی شرق گیلان نسبت به گونه‌ی زبانی مردم تهران زبان است!
با توجه به همین اختلال در تعاریف است که دیگر از عبارت‌های «گویش» و «لهجه» و «زبان» نمی‌توان در جای‌گاهی علمی استفاده کرد.
جالب است بدانیم که زبان‌های دانمارکی و نروژی و سوئدی تنها در چندصد واژه با هم تفاوت دارند. (مقایسه کنید با چندین هزار واژه‌ی متفاوت گیلکی با فارسی) اما چون سه دولت-ملت دانمارک و نروژ و سوئد داریم، پس سه زبان داریم. در حالی که در ایران، با آن‌که تفاوت میان زبان‌های کردی و گیلکی و بلوچی و فارسی و ترکی و لری و... بسیار زیاد است، به دلیل داشتن یک دولت-ملت، تا همین چند دهه پیش تنها یک زبان داشتیم و حتا زبان ترکی هم به زور به عنوان زبانی جدا پذیرفته شد. این مقاومت هنوز هم ادامه دارد و تداوم آن را در یادداشت جناب دکتر قانعی‌فرد می‌بینیم که هنوز زبان‌های گیلکی و تالشی را «لهجه‌هایی از زبان فارسی» می‌دانند! جالب‌تر آن‌که شباهت دو گونه‌ی زبانی گیلکی و کردی به هم خیلی بیشتر است تا گیلکی و کردی به فارسی!
به همین اعتبار است که می‌خواهم ادعا کنم که در دنیای امروز، «زبان بودن» یا «زبان نبودن» هر گونه‌ی زبانی بستگی مستقیم دارد به این‌که قدرت سیاسی در دست صاحبان کدام گونه‌ی زبانی باشد و این‌گونه دسته‌بندی‌ها در بستر زبان‌شناسی جای‌گاهی ندارند.
این‌گونه تقسیم‌بندی‌ها بیشتر از دغدغه‌ای زیبا ریشه می‌گیرد که عزیزانی نگران از دست رفتن یک‌پارچگی فرهنگی و سیاسی ملت ایران هستند و نمی‌دانند که این یک‌پارچگی ریشه‌های بسی محکم‌تر دارد که با به رسمیت شناختن هویت‌های قومی و زبانی خدشه‌دار شود و از روی اتفاق، خدشه‌های وارد شده همگی معاصر و مربوط به پس از تئوری‌های رضاخانی و حزب تجدد بودند که ایران را برابر با دین باستانی زرتشت، نژاد آریا، زبان پارسی و ... برنهاند. در حالی که ملیت در مفهوم مدرن خویش، امری‌ست وابسته به حقوق شهروندی.

 

  نظرات ()
مطالب اخیر خرم‌آبادی‌ها به کمپین لِغِن‌وخَرَ بپیوندند لرشناسی نیاز امروز مردم لر ترجمه "ماهی سیاه کوچولو" بهرنگی به لُری (مینجایی) لباس‌ لرهای فیلی: در استان‌های لرستان‌، ایلام و کرمانشاه کردستان عراق و داعش ، دوست یا دشمن کشف گور 3200 ساله در فرودگاه خرم‌آباد گذری بر چگونگی انتخاب نظام و دستگاه خط لور 1 زیر بار غم برارم؛ دانلود نوحه ها و مداحی های لری حاج رضا نقاش بروجردی روایتی محلی از اسطوره‌ی جهانی میل به زندگی جاودان بازمانده‌های کهن زبان لری در متون فارسی
‪Google+‬‏ کلمات کلیدی وبلاگ لرستان (٢٩) فرهنگ (٢٠) خرم آباد (۱٩) لر (۱٧) زبان (۱٤) آیین ها (۱۱) اخبار (۱٠) سوگواری (٩) همیت قومی (٩) مشاهیر (٧) لر بلاگها (٧) ادبیات لری (٧) بازیهای لری (٥) فرهنگ و هنر (٥) تازه های کتاب (٤) طبیعت (۳) لور (۳) خط (٢) مقاله (٢) میر ملاس (۱) بنا (۱) باستان شناسی و تاریخ (۱) لرشناسی (۱) لرپژوهشی (۱)
دوستان من ...تا سپیده نگاهی به هنر و ادبیات خرم اباد @(بچه هاى خرم آباد)@ Asemane e Khorramabad Khormoa on Alexa Lur People MAP OF Khorramabad آبفا شهر خرم آباد آبفا لرستان اتابکان لر اتاق بازرگانی ‌صنایع و معادن خرم آباد احد چگينی احد چگينی ۲ اصالت بختیاری آقا زینم علی خرم آباد امور آبفا شهر خرم آباد آموزش و پرورش ناحيه يک خرم آباد انجمن علمي كشاورزي دانشگاه آزاد خرم آباد انجمن علمی کشاورزی دانشگاه آزاد اسلامي واحد خرم آب آوای محیط زیست ایران اولین مجله علمی کشاورزی دانش سبز خرم آباد ايــــــــــذه ايذه - خوزستان - ايران ب مثل بختیاری باباطاهر لر باؤیــنه بچه های خرم آباد بـــــــرده شیــــر بلوط بهمن علاءالدین(مسعود بختیاری) بی تو هرگز بیان ایرانی بیداری پايگاه هنرمندان لر پرشين بلاگ خرم آباد پرنیان ۷ رنگ ممسنی پژوهشکده تاریخ-فرهنگ-ادبیات قوم بختیاری پیش بینی ی هواشناسی خرم آباد پيش بينی ی هوای لرستان تاریخ قوم لر تاريخ و فرهنگ بختياری تال خرم آباد تالار گفتگوی لرستان ترنم تصویر پیل گپ ( پل بزرگ خرم آباد ) تویسرکان بهشت غرب ایران تی به رهت ایمهنم تــــیـام جنبش آزادی خواهان لور چــهـار فصــل چــویــل دنـــا حرفهایی برای گفتن خانه ی بختياری خرم آباد در ویکیپدیا خرم آباد شهر فراموش شده خرم‌آباد (لرستان) + رضا جايدری خرموه )خرم آباد ( خرومووه ۳ ( خرم آباد ۳ ) خــط لری خورشید لر دالکه ( خرم آبادی ) دانشجویان لرستانی تهران دانلودموسیقی لری در مورد زندگی بختیاری دز پارت دز شاپور خواست ( خرم آباد ) دوستداران زاگرس دیگری در من سازمان آمار و فن آوری اطلاعات شهرداری خرم آباد سامان از خرم آباد سايت رسمي شهرداري خرم آباد سايت رضا خرم آبادی سبزه سرا ستاره خرم آبادي ستاره نيکوبخت سر هرک سرزمین پنج خورشید سرود بخت يار سلام لرستان سلام لرستان شاهزاده ى بختیاری شرکت رایانه مهر مهستار شعر خرم آباد شعر لری شعر و ادبیات شعرهای ناب لری شهر لـــنــده شهر من پارسوماش شهری از تاریخ شهریاران شعر ممسنی شور زندگی شیهه ی آفاق طبیعت لرستان طلبه ی دهدشتی عکس ها و اخبار ورزش لرستان و خرم آباد علی رضا کرمی - خرم آبادی فتو بلاگ جوان خرم آبادي فراسو فردای لرستان فردای لرستان۲ قوم لر کاسيت کلوب از خرم آباد گزارش آنلاین آسمان خرم آباد گهر ( خرم آبادی لر لــــر ایــران لر دگان لر لینک لرستان بزرگ لرستان بزرگ لرستان جنوبی لرنا لری غریب ( کسری چگینی) لــــــــــــور لـــیــراوی مال کــنون محبان مهدی فاطمه محسن يه خرم آبادی مسی و مدیریت مفاخر لرستان ملایر را بهتر بشناسیم ملس خرم آباد مندیــر بهارون مهدی از خرم آباد مهدی ویس خرم آباد ی مهر سبز خرم آباد موج میتوان چندین قرن زندگی کرد؟ ن . شهبازی نقشه های هوايی خرم آباد نقشه ي گردشگري ي خرم آباد هالو زال هتلهای ازنا هتلهای اليگودرز هتلهای بروجرد هتلهای خرم آباد هتلهای دورود هُرو : لرستان لکی بختیاری کهگیلویه ممسنی هفته نامه صداي ملت ( خرم آباد ) همتبار هميشه فاصله يي هست هواشناسی ی خرم آباد وبلاگ اختصاصی طایفه ایسوند وبلاگ کوهنوردی احسان وضع فعلی هوای خرم آباد وضعیت آنلاین آب و هوای خر م آباد يك كوچه خرم آباد یکی از هزاران کمک به شناخت وگسترش فرهنگ لر(بختیاری ورزش ایرانی پرتال زیگور طراح قالب